Chụp Chồng Ảnh Là Gì? Kỹ Thuật Chụp Chồng Ảnh Trên Máy Ảnh

Chụp chồng ảnh là kỹ thuật ghép nhiều khung hình vào cùng một tấm ảnh duy nhất, tạo hiệu ứng lồng ghép nghệ thuật mà nhiếp ảnh thông thường khó đạt được. Tại DOF.zone, chúng tôi nhận thấy đây là một trong những kỹ thuật sáng tạo được người mới lẫn nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp yêu thích. Trong bài viết này, bạn sẽ hiểu rõ khái niệm chụp chồng ảnh, bốn chế độ Multiple Exposure phổ biến, cách thao tác trực tiếp trên từng dòng máy, cùng những ý tưởng và hướng xử lý hậu kỳ trong Photoshop.

1. Chụp chồng ảnh là gì?

Để hiểu bản chất của kỹ thuật này, hãy quay về thời máy phim. Khi đó, người chụp tạo hiệu ứng chồng hình bằng cách phơi sáng một khung phim nhiều lần mà không lên phim mới. Ngày nay, các dòng máy số cho phép làm điều tương tự ngay trong máy, kèm nhiều tùy chọn sáng tạo mà máy phim không có.

Kỹ thuật chồng nhiều lần phơi sáng lên cùng một khung hình, có từ thời máy phim

Hiệu ứng thường thấy là một khuôn mặt người hòa lẫn vào rừng cây, hay một dáng người lồng trong khung cảnh thành phố. Sức hấp dẫn của kỹ thuật này nằm ở khả năng kể chuyện và gợi cảm xúc qua sự chồng lớp hình ảnh. Chính khả năng biến hai hình ảnh rời rạc thành một câu chuyện thị giác mới đã khiến nhiều người mê mẩn.

Một ưu điểm lớn của máy số là bạn xem được kết quả ngay lập tức. Trên chế độ Live View hoặc kính ngắm điện tử, khung hình đầu tiên hiện mờ trên màn hình để bạn căn chỉnh khung hình thứ hai cho khớp. Nhờ vậy, tỷ lệ thành công cao hơn hẳn so với cách chụp mò của thời phim.

2. Các chế độ Multiple Exposure phổ biến

Điểm mạnh của chụp chồng trên máy số là bạn được chọn cách máy hòa trộn các khung hình với nhau. Mỗi chế độ blend cho ra một hiệu ứng khác biệt, tương tự các blend mode quen thuộc trong Photoshop. Dưới đây là bốn chế độ thường gặp trên máy Canon và Nikon, giúp bạn chọn đúng công cụ cho từng ý tưởng.

Additive, Average, Bright và Dark cho ra bốn hiệu ứng hòa trộn khác nhau

2.1. Additive (cộng sáng)

Additive là chế độ cộng dồn độ sáng của từng khung hình lại với nhau, tái hiện đúng cách máy phim hoạt động. Vì ánh sáng được cộng lũy tiến, ảnh sẽ càng sáng lên khi bạn thêm nhiều lớp. Do đó, bạn cần chủ động giảm phơi sáng cho mỗi khung để thành phẩm không bị cháy sáng.

Chế độ này cho màu sắc và độ tương phản đậm đà, được nhiều người ưa dùng khi cảnh có nhiều vùng tối. Nếu chụp từ ba lớp trở lên, hãy đặc biệt để ý những vùng sáng vì chúng dễ bị vượt ngưỡng. Bù lại, đây là cách chân thực nhất để tái hiện vẻ đẹp của double exposure kiểu cổ điển.

2.2. Average (trung bình sáng)

Average hoạt động gần giống Additive nhưng có một khác biệt quan trọng là máy tự động cân phơi sáng. Cụ thể, máy tự giảm sáng mỗi khung dựa trên số lượng ảnh bạn chồng, nhờ đó thành phẩm không bị dư sáng. Bạn không cần bù trừ thủ công như ở chế độ Additive.

Chính vì sự tiện lợi này, Average là lựa chọn quen thuộc cho người mới bắt đầu. Bạn chỉ việc tập trung vào bố cục và để máy lo phần phơi sáng. Đây cũng là chế độ mặc định cho kết quả cân bằng, an toàn trong đa số tình huống.

2.3. Bright (giữ vùng sáng)

Bright là chế độ ưu tiên giữ lại những vùng sáng của mỗi khung hình khi chồng lớp. Khi các vùng tối như trời đêm chồng lên nhau, độ sáng của chúng không tăng thêm. Nhờ vậy, chỉ những chi tiết sáng mới nổi bật lên trên nền tối.

Chế độ này lý tưởng cho cảnh nền tối đồng nhất có vật thể sáng phía trên. Một ví dụ kinh điển là ghép mặt trăng vào bầu trời đêm, hoặc một vũ công áo trắng trên nền đen. Kết quả không phải lúc nào cũng đoán trước được, nên bạn nên thử nghiệm vài lần để quen tay.

2.4. Dark (giữ vùng tối)

Dark là chế độ đối lập với Bright, ưu tiên giữ lại các vùng tối của mỗi khung hình. Những vật thể tối sẽ giữ nguyên độ đậm ngay cả khi chồng lên nền sáng. Khi các vùng sáng chồng nhau, độ sáng của chúng cũng không tăng lên.

Chế độ này hữu ích khi bạn muốn loại bỏ vùng sáng thừa hoặc phản chiếu không mong muốn. Chẳng hạn, nó giúp xóa vệt phản quang trên mắt kính khi chụp chân dung người đeo kính. Nói cách khác, Dark giúp bạn dẹp bớt những chi tiết sáng gây rối trong khung hình.

Để dễ hình dung tương quan giữa bốn chế độ, bạn có thể tham khảo bảng dưới đây:

3. Hướng dẫn chụp chồng ảnh trực tiếp trong máy

Mỗi hãng máy bố trí tính năng chụp chồng ở vị trí và tên gọi khác nhau đôi chút. Nắm được cách truy cập trên dòng máy của mình sẽ giúp bạn bắt tay vào thử ngay. Phần này điểm qua thao tác cơ bản trên bốn hệ máy phổ biến, kèm lưu ý riêng cho từng hãng.

Mỗi hãng Canon, Nikon, Fujifilm đặt tính năng chụp chồng ở vị trí khác nhau

3.1. Canon EOS R series vào menu Multiple Exposure

Trên các dòng Canon EOS R như R5, R6 hay RP, tính năng nằm trong Shooting menu với tên Multiple Exposure. Nhiều người đặt sẵn tính năng này vào trang My Menu để truy cập nhanh hơn. Sau khi bật, bạn chọn phương thức chụp, chọn chế độ blend và đặt số lần phơi sáng.

Điểm mạnh của Canon là bạn được chọn tối đa chín lần phơi sáng cho một tấm ảnh. Các bước cơ bản gồm:

• Vào Shooting menu và bật Multiple Exposure sang chế độ On.
• Chọn phương thức Function Control để chụp từng khung có kiểm soát, hoặc Continuous cho chủ thể chuyển động.
• Chọn chế độ blend trong bốn tùy chọn Additive, Average, Bright hoặc Dark.
• Đặt số lần phơi sáng và bật lưu ảnh gốc nếu muốn giữ từng khung riêng.

Một tính năng đáng giá của Canon là cho phép chọn một ảnh RAW có sẵn trên thẻ làm khung nền đầu tiên. Ảnh nền phải là file gốc chưa chỉnh sửa, đúng định dạng của hãng.

3.2. Sony mirrorless và tính năng Multi-Exposure

Đây là điểm nhiều người dùng Sony cần lưu ý. Tính đến hiện tại, phần lớn máy Sony mirrorless không tích hợp sẵn tính năng chụp chồng ảnh trực tiếp trong máy như Canon hay Nikon. Điều này khác biệt rõ so với các hãng còn lại.

Nếu bạn dùng máy Sony và muốn chụp chồng, có hai hướng đi khả thi. Bạn có thể tìm ứng dụng hỗ trợ nếu dòng máy của bạn cho phép cài thêm, hoặc chuyển hẳn sang hậu kỳ trong Photoshop. Cách thứ hai sẽ được trình bày chi tiết ở phần cuối bài viết.

3.3. Nikon Z series

Nhiều người đánh giá thao tác cài đặt chụp chồng trên Nikon dễ chịu hơn so với Canon. Trên các dòng Nikon Z, bạn tìm mục Multiple Exposure trong Photo Shooting menu. Sau khi bật, bạn chọn Multi-expos ctrl để quyết định chế độ hòa trộn giữa Additive, Average, Bright hoặc Dark.

Các thao tác thường gặp trên Nikon Z gồm:

• Vào Photo Shooting menu và chọn Multiple Exposure, chuyển sang On.
• Đặt số lần phơi sáng, thường bắt đầu với hai khung cho người mới.
• Chọn chế độ Multi-expos ctrl phù hợp với ý tưởng.
• Bật Save individual pictures nếu muốn giữ lại từng khung gốc.

Ở mục tiếp tục, chọn Continuously để duy trì chế độ chụp chồng cho nhiều tấm liên tiếp, thay vì tắt sau tấm đầu.

3.4. Fujifilm và Advanced Filter Multiple Exposure

Fujifilm cũng hỗ trợ chụp chồng, thường truy cập qua chế độ chụp nâng cao trên máy. Nhiều dòng Fujifilm cho phép ghép nhiều khung hình và xem chồng lớp trực tiếp trên màn hình. Bạn chụp khung đầu, rồi căn khung tiếp theo dựa trên hình mờ hiện sẵn.

Giống Canon, một số máy Fujifilm còn cho phép chọn ảnh có sẵn để làm nền cho lớp chồng tiếp theo. Điều này mở ra sự linh hoạt khi bạn muốn phối một khung hình đã chụp từ trước. Bạn nên tham khảo hướng dẫn theo đúng đời máy vì thao tác có thể khác nhau giữa các model.

4. Ý tưởng và chủ đề chụp chồng ảnh đẹp

Khi đã nắm kỹ thuật, bước tiếp theo là tìm ý tưởng để bức ảnh có hồn. Chụp chồng dễ rơi vào tình trạng rối mắt nếu thiếu tính toán, nên việc lên ý tưởng trước rất quan trọng. Dưới đây là ba chủ đề quen thuộc, dễ thực hiện mà vẫn cho kết quả ấn tượng.

4.1. Chân dung chồng với phong cảnh hoặc texture

Kiểu chồng ảnh kinh điển này ghép một gương mặt với khung cảnh thiên nhiên hoặc bề mặt có kết cấu. Một mẹo phổ biến là dùng chân dung làm khung nền, ưu tiên dáng người trên phông sáng và ít chi tiết. Sau đó, bạn chồng lớp thứ hai là rừng cây, đồng hoa hay một bức tường nhiều texture.

Để hiệu ứng đẹp, hãy chụp hơi thiếu sáng ở mỗi khung để khi cộng lại ảnh vừa đủ phơi sáng. Vùng tối trong khung chân dung sẽ là nơi các chi tiết của lớp thứ hai hiện lên rõ ràng. Sự tương phản giữa gương mặt và cảnh vật tạo nên chiều sâu cảm xúc cho bức ảnh.

4.2. Chụp chồng silhouette

Silhouette, tức bóng đổ đen của chủ thể trên nền sáng, là khung nền lý tưởng cho chụp chồng. Vùng tối rộng của bóng đổ chính là khoảng trống để lớp hình thứ hai lấp đầy. Cách làm này cho hiệu ứng gọn gàng và giàu tính nghệ thuật.

Với kiểu này, khung hình mở đầu là một bóng đổ chụp ngược sáng, sao cho hậu cảnh đủ sáng và gọn gàng. Khung thứ hai nên chọn cảnh nhiều màu sắc và kết cấu như phố đêm hay cánh đồng. Khi hai lớp hòa vào nhau, phần bóng tối sẽ hiện lên đầy chi tiết một cách tự nhiên.

4.3. Chụp chồng ánh sáng đêm

Cảnh đêm với nhiều điểm sáng trên nền tối rất hợp để chụp chồng, đặc biệt ở chế độ Bright. Nền tối rộng giúp các điểm sáng của lớp sau nổi bật mà không làm ảnh bị rối. Hướng khai thác này rất hợp với những bức ảnh mang không khí mộng mơ, huyền ảo.

Một kỹ thuật thú vị là chồng một chân dung với các điểm sáng nhòe từ đèn thành phố. Bằng cách mở khẩu độ lớn ở khung thứ hai, các đốm đèn biến thành những vòng bokeh mềm mại. Kết quả là bức chân dung được điểm xuyết bởi những quầng sáng lung linh đầy chất thơ.

5. Chụp chồng ảnh trong Photoshop (hậu kỳ)

Nếu máy của bạn không hỗ trợ chụp chồng, hoặc bạn muốn kiểm soát sâu hơn, Photoshop là giải pháp linh hoạt. Cách này cho phép tinh chỉnh từng lớp, điều mà chụp trong máy khó làm được. Phần này giới thiệu hai công cụ nền tảng để ghép chồng ảnh trên máy tính.

Blend mode và layer mask giúp bạn ghép chồng ảnh linh hoạt ngay trên máy tính

5.1. Blend mode Screen và Multiply

Sau khi mở hai ảnh thành hai layer chồng lên nhau, blend mode là chìa khóa để chúng hòa vào nhau. Screen và Multiply là hai chế độ cơ bản, cho hiệu ứng trái ngược nhau. Hiểu đặc tính của từng chế độ giúp bạn chọn đúng theo ý đồ.

Đặc điểm của hai chế độ này như sau:

• Screen giữ lại và làm nổi các vùng sáng của lớp trên, loại bỏ vùng tối, tương tự tinh thần của chế độ Bright trong máy. Chế độ này hợp khi lớp trên có nền tối và điểm sáng.
• Multiply giữ lại các vùng tối và làm đậm chúng, loại bỏ vùng trắng, gần với chế độ Dark. Chế độ này hợp khi lớp trên có nền sáng và chi tiết tối.

Bạn nên thử qua lại giữa hai chế độ để xem hiệu ứng nào phù hợp với cặp ảnh của mình. Đôi khi chỉ cần đổi thứ tự hai layer là kết quả đã khác hẳn.

5.2. Layer mask tinh chỉnh

Layer mask là công cụ giúp bạn ẩn hiện từng phần của một lớp mà không xóa vĩnh viễn. Nhờ đó, bạn kiểm soát chính xác vị trí và mức độ hiện của lớp chồng. Đây là bước nâng cao giúp bức ảnh trông tinh tế và có chủ đích hơn.

Cách dùng cơ bản khá đơn giản. Bạn thêm một mask trắng vào layer trên, rồi dùng cọ màu đen để xóa mờ những vùng thừa. Điều chỉnh độ mờ của cọ cho phép chuyển tiếp mềm mại giữa hai lớp, tránh cảm giác ghép cứng nhắc. Kết hợp blend mode với layer mask, bạn có toàn quyền sáng tạo trên bức ảnh chồng lớp của mình.

Chụp chồng ảnh không đòi hỏi thiết bị đắt tiền, mà cần nhiều hơn ở ý tưởng và sự kiên nhẫn thử nghiệm. Khi đã quen tay với các chế độ blend và cách căn hai lớp hình cho khớp, bạn sẽ mở ra một hướng sáng tạo mới cho những bức ảnh của mình. Vài lần đầu chưa ưng ý cũng là điều bình thường, quan trọng là bạn dám bắt tay vào làm. Nếu cần thêm thiết bị hay tư vấn cho các dự án tiếp theo, DOF.zone luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn.

Có thể bạn quan tâm:

• Top 13 máy ảnh cho người mới bắt đầu, dễ sử dụng
• Review Sony ZV-E10 - Lựa chọn hàng đầu phân khúc quay vlog
• So sánh Canon R50 V vs Canon R50: Những điểm khác biệt đáng giá